Siedem innych poplonów, które współpracują z wyką kosmatą

Siedem innych poplonów, które współpracują z wyką kosmatą

Wyka kosmata może tworzyć poplon z siedmioma gatunkami wartymi rozważenia: żytem ozimym, owsem, pszenicą, pszenżytem, jęczmieniem, facelią błękitną i rzodkwią oleistą. Najlepiej udokumentowana jest mieszanka wyki z żytem; uprawę z owsem i pszenicą również opisano w zaleceniach. Facelia występuje w polskim przykładzie mieszanki z wyką ozimą. Pszenżyto, jęczmień i rzodkiew oleista są natomiast kandydatami do sprawdzenia na własnym polu, a nie połączeniami o potwierdzonym wyniku.

Dlaczego łączy się wykę kosmatą z innymi poplonami?

Wyka kosmata jest rośliną bobowatą. Dzięki współpracy z bakteriami brodawkowymi może wiązać azot atmosferyczny i gromadzić go w swojej biomasie. Jej pędy płożą się i wspinają po sąsiednich roślinach za pomocą wąsów. Zboże rosnące obok daje im podporę, a zarazem wnosi do mieszanki własną masę roślinną. Taki układ pozwala łączyć cel azotowy z okrywaniem gleby.

Mieszanka nie działa jednak jak suma dwóch niezależnych zasiewów. Gatunki konkurują o światło, wodę i miejsce, a ich udział w końcowej biomasie może różnić się od udziału nasion przy siewie. Jeśli priorytetem jest azot pochodzący z wyki, trzeba zwrócić uwagę, czy to właśnie ona ma warunki do wzrostu. Jeżeli ważniejsza jest masa okrywy, większą rolę może odegrać zboże. Znaczenie mają też termin siewu i to, czy poplon ma rosnąć po zimie, czy zostać zakończony wcześniej.

Pięć zbóż, które można zestawić z wyką kosmatą

1. Żyto ozime – partner z najmocniejszym potwierdzeniem

Żyto ozime jest punktem wyjścia, gdy zależy ci na poplonie rosnącym przez chłodniejszą część roku i wznawiającym wzrost wiosną. Tworzy okrywę, a jego źdźbła stanowią podporę dla pędów wyki. To zarazem połączenie, dla którego dostępne są bezpośrednie wyniki porównujące mieszankę z zasiewami jednogatunkowymi.

W badaniu opisanym przez amerykańską służbę badawczą USDA mieszanka żyta z wyką kosmatą wytworzyła o 60% więcej biomasy niż sama wyka i o 25% więcej niż samo żyto. Ilość azotu w biomasie była 1,6 raza większa niż w zasiewie samego żyta. Są to wyniki konkretnego badania, nie obietnica takiego samego plonu na każdym stanowisku. Pokazują jednak, dlaczego żyto jest najlepiej uzasadnionym wyborem spośród siedmiu gatunków.

W innym badaniu tej mieszanki ilość azotu w biomasie rosła wraz z udziałem wyki, osiągając najwyższy poziom w pobliżu sytuacji, gdy wyka stanowiła połowę końcowej biomasy. Połowa biomasy nie oznacza połowy nasion w mieszance siewnej. Rośliny mogą wschodzić i rozwijać się w różnym tempie, dlatego nie da się z tego wyniku wyprowadzić jednej proporcji wysiewu odpowiedniej dla każdego pola.

2. Owies – zbożowy partner do rozważenia

Owies jest wymieniany obok żyta i pszenicy jako zboże uprawiane z wyką kosmatą. Może pełnić w mieszance rolę rośliny towarzyszącej: zwiększać udział zboża w okrywie i dawać wyce oparcie podczas wzrostu. Przytoczone materiały nie podają jednak liczbowego wyniku dla konkretnej pary owies–wyka, więc nie należy przypisywać jej efektów zmierzonych dla mieszanki z żytem.

Przed wyborem owsa warto ustalić, jak długo poplon ma pozostawać na polu. Zachowanie roślin w chłodnej części roku zależy od warunków i użytej odmiany. Jeśli planujesz okrywę, która ma nadal rosnąć wiosną, nie zakładaj, że mieszanka z owsem zachowa się tak samo jak mieszanka wyki z żytem ozimym.

3. Pszenica – gdy liczy się udział zboża w okrywie

Pszenica również należy do zbóż wskazywanych jako towarzyszące wyce kosmatej. Podobnie jak żyto może zapewniać podporę jej wiotkim pędom oraz zwiększać ilość resztek pozostających po zakończeniu międzyplonu. To rozwiązanie warto rozpatrzyć wtedy, gdy chcesz uzyskać mieszankę bobowatej ze zbożem, lecz ostateczny dobór gatunku powinien uwzględniać termin siewu i następną uprawę.

Nie ma podstaw, by zakładać, że pszenica da z wyką dokładnie taki sam wynik jak żyto. Sam fakt, że oba gatunki są zbożami, nie przesądza o proporcjach roślin w łanie ani o ilości zgromadzonego azotu. Wskazówką do obserwacji na polu jest przede wszystkim równowaga: czy wyka rozwija się wystarczająco dobrze, by wnieść do okrywy wyraźny udział roślin bobowatych.

4. Pszenżyto – możliwość wymagająca lokalnej próby

Pszenżyto figuruje w polskich zestawieniach roślin międzyplonowych, ale dostępne materiały nie przedstawiają porównywalnych wyników mieszanki pszenżyta z wyką kosmatą. Można je więc rozważać jako kolejny zbożowy składnik poplonu, nie jako potwierdzony zamiennik żyta.

Taki wybór ma największy sens, jeśli możesz ocenić mieszankę w warunkach swojego gospodarstwa. Na niewielkim fragmencie pola sprawdź, czy oba gatunki dobrze wschodzą, jak zmienia się ich udział przed likwidacją poplonu i czy powstała masa roślinna nie utrudnia przygotowania stanowiska pod uprawę następczą. Sama obecność pszenżyta na liście gatunków międzyplonowych nie odpowiada jeszcze na te pytania.

5. Jęczmień – kandydat bez potwierdzonej przewagi

Jęczmień, podobnie jak pszenżyto, jest wymieniany wśród gatunków wykorzystywanych w międzyplonach. W zebranym materiale nie ma jednak bezpośredniego wyniku, który pozwalałby określić, ile biomasy lub azotu da konkretnie mieszanka jęczmienia z wyką kosmatą. Nie warto więc przenosić na nią liczb uzyskanych w doświadczeniach z żytem.

Jeżeli rozważasz jęczmień, potraktuj go jako wariant do porównania z lepiej opisanym połączeniem. Oceń nie tylko samą ilość zielonej masy, lecz także to, czy wyka utrzymuje odpowiedni udział w poplonie. Gdy zboże zdominuje łan, rezultat może być inny od oczekiwanego po mieszance zakładanej głównie z myślą o azocie.

Dwa gatunki niezbożowe: facelia i rzodkiew oleista

6. Facelia błękitna – przykład z polskich zaleceń

Facelia błękitna pozwala zestawić wykę z rośliną inną niż zboże. W materiale Mazowieckiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego podano przykład mieszanki wyki ozimej z facelią w ilości odpowiednio 40 i 4 kg nasion na hektar. To przykład konkretnego zalecenia, ale nie uniwersalna receptura na każde stanowisko. Przed jego wykorzystaniem trzeba upewnić się, do jakiego gatunku wyki odnosi się wskazanie i czy pasuje ono do planowanego terminu siewu.

Facelia bywa wybierana jako roślina międzyplonowa również ze względu na gromadzenie składników w biomasie. W polskim zestawieniu podano dla niej orientacyjny zakres 30–90 kg azotu na hektar. Liczba dotyczy facelii jako międzyplonu w określonych warunkach, a nie gwarantowanego wyniku połączenia z wyką. Gromadzenia azotu pobranego z gleby przez facelię nie należy też utożsamiać z wiązaniem azotu atmosferycznego przez roślinę bobowatą.

7. Rzodkiew oleista – roślina międzyplonowa do przetestowania

Rzodkiew oleista znajduje się w polskich wykazach gatunków międzyplonowych. Jest zatem kandydatką do zestawienia z wyką, jeśli chcesz porównać na polu mieszankę bobowatej z rośliną inną niż zboże. Dostępne materiały nie potwierdzają jednak bezpośrednio efektów konkretnej mieszanki rzodkwi oleistej z wyką kosmatą.

W zestawieniu dotyczącym międzyplonów rzodkwi przypisano orientacyjny zakres 50–120 kg azotu zgromadzonego w biomasie na hektar. Nie jest to wynik mieszanki z wyką ani ilość azotu, którą na pewno otrzyma roślina następcza. Przy próbie polowej ważniejsze od przyjęcia tej liczby za cel będzie sprawdzenie, czy oba gatunki rozwijają się równomiernie i czy termin zakończenia poplonu pasuje do dalszego użytkowania pola.

Jak wybrać mieszankę i zaplanować jej zakończenie?

Jeśli najważniejsza jest sprawdzona współpraca dwóch gatunków, zacznij od żyta ozimego i wyki kosmatej. Gdy interesuje cię inne zboże, owies i pszenica mają potwierdzenie jako rośliny uprawiane z wyką, choć bez przytoczonych tu wyników liczbowych dla każdej pary. Facelia ma oparcie w polskim przykładzie zalecenia. Pszenżyto, jęczmień i rzodkiew oleistą lepiej potraktować jako warianty do małej próby, zamiast od razu obsiewać nimi całe pole.

Przy ocenie mieszanki nie ograniczaj się do pytania, czy wytworzyła dużo masy. Wyka wnosi do niej azot wiązany biologicznie, natomiast pozostałe rośliny mogą pobierać azot dostępny w glebie i zatrzymywać go w swojej biomasie. Polskie opracowanie o międzyplonach wskazuje, że międzyplony bobowate ograniczały wymywanie azotanów średnio o 40%. To wynik dotyczący tej grupy roślin, a nie osobny pomiar każdej z opisanych siedmiu mieszanek.

Termin likwidacji zaplanuj wstecz od siewu rośliny następczej. Wyka kosmata może osypywać nasiona, jeśli pozostanie na polu zbyt długo, a jej splątane pędy i wąsy mogą utrudnić uprawę mechaniczną. W amerykańskich zaleceniach często pojawia się odstęp około 10–14 dni między zakończeniem międzyplonu a siewem kolejnej rośliny. To wskazówka do dostosowania do warunków pola i sposobu likwidacji, nie sztywna norma dla każdego gospodarstwa.

Przeczytaj również: