Uszkodzenia skórne powstałe w wyniku długotrwałego nacisku spowodowanego leżeniem nazywa się odleżynami. Te niezwykle bolesne ranki są dodatkowo podatne na infekcje, które mogą stanowić realne zagrożenia dla życia i zdrowia chorego. Czym one są i jak im zapobiegać?

Czym są odleżyny?

Odleżyny to trudno gojące się, otwarte rany będące efektem nacisku na naczynia krwionośne (żylne i tętnicze), które w wyniku niedokrwienia prowadzą do martwicy tkanek. Powstają najczęściej w okolicy obojczyków, łopatek, kości krzyżowej, pośladków czy pięt. W początkowej fazie ich powstawania skóra robi się czerwona i zaczyna sprawiać delikatny ból. Z czasem naskórek zaczyna się łuszczyć i pojawia się płyn surowiczy, co w konsekwencji prowadzi do obumierania tkanek skórnych i powstania owrzodzeń. Do czynników wpływających na powstawanie odleżyn zalicza się ogólny stan chorego (przede wszystkim niedowład lub ograniczone możliwości ruchowe, cukrzyca, miażdżyca), jego wagę (odleżyny zagrażają zarówno osobom otyłym, jak i tym bardzo szczupłym), wiek (szczególnie narażone są osoby powyżej 70 roku życia), jak i czynniki zewnętrzne, takie jak niewłaściwa higiena czy brak odpowiedniej opieki.

Profilaktyka przeciwodleżynowa

W przypadku odleżyn zdecydowanie łatwiej przebiega proces ich zapobiegania niż leczenia (które jest czasochłonne, długotrwałe i powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza). Profilaktyka osoby narażonej na powstawanie odleżyn oscyluje wokół trzech głównych czynników, takich jak:
• neutralizacja ucisku w newralgicznych miejscach na ciele - osobom narażonym na powstawanie odleżyn należy co 1-2 godziny zmieniać pozycję oraz odciążać miejsca sprzyjające ich powstawaniu np. za pomocą gumowych poduszek. Dodatkowo, niezwykle ważne jest podłoże, na którym na co dzień leży chory. Bardzo dobrym rozwiązaniem są materace przeciwodleżynowe, np. pneumatyczne (zmiennociśnieniowe, profilowane) oraz maty poślizgowe ułatwiające prawidłową i bezpieczną zmianę pozycji chorego. Warto także zwrócić uwagę, aby pościel, jak i ubranie były dokładnie wygładzone i czyste, gdyż wszelkie nierówności, fałdki, pot czy nawet okruszki jedzenia mogą doprowadzić do powstania owrzodzeń. Ponadto, przy zmianie pozycji zaleca się masaż oraz poruszanie kończynami chorego pozwalające uniknąć przykurczy mięśni
• higiena - skóra chorego wymaga specjalnej pielęgnacji. Powinna być czysta i dokładnie osuszona po każdym myciu, do którego wykorzystuje się ciepłą, przegotowaną wodę oraz delikatny środek myjący. Ponadto, po każdym myciu zaleca się aplikację preparatów mocno nawilżających i natłuszczających skórę. Szczególną uwagę należy jednak zwrócić na miejsca intymne, zwłaszcza jeżeli chory musi nosić pieluchomajtki lub korzystać z basenu podczas oddawania moczu lub stolca i dokładnie dbać o regularną i dokładną higienę tych miejsc
• dieta - nie bez znaczenia jest także dieta osoby narażonej na powstawanie odleżyn. Powinna być wzbogacona w produkty zawierające witaminę C, cynk oraz białko, przy jednoczesnym regularnym nawadnianiu organizmu. Podstawą prawidłowej profilaktyki przeciwodleżynowej jest regularne obserwowanie newralgicznych miejsc na skórze chorego podatnych na pojawienie się odleżyn i zdecydowana reakcja na pierwsze, nawet najmniejsze niepokojące zmiany (np. delikatne zaczerwienienie).